هشدار: این ویدیو شامل تصاویر دلخراش از کشتار ۸ مهر ۱۴۰۱ است و برای مستندسازی نقض حقوق بشر و جنایت علیه بشریت منتشر می‌شود.
جمعه، هشتم مهر ۱۴۰۱، در زاهدان، مرکز استان سیستان و بلوچستان، نمازگزاران از نماز جمعه بیرون می‌آمدند. دو هفته پیش‌تر، جان باختن مهسا امینی خیزش «زن، زندگی، آزادی» را برانگیخته بود. در زاهدان، خشم مردم از اتهام تجاوز یک فرمانده‌ی پلیس در چابهار به دختری نوجوان و بلوچ نیز برخاسته بود. نیروهای امنیتی از پشت‌بام‌ها به روی نمازگزاران، معترضان و رهگذران آتش گشودند.
گلوله‌ها سر، قلب، گردن و سینه را نشانه گرفتند. همه‌ی آمارهایی که از آن روز منتشر شده، از کشتاری گسترده خبر می‌دهند: ۸۷ کشته به گزارش عفو بین‌الملل، ۹۱ نفر که حال‌وش یک هفته بعد نامشان را ثبت کرد، ۹۶ نفر به گزارش کمپین فعالین بلوچ، بیش از ۱۰۰ نفر به گزارش هرانا و ۱۰۷ نفر به گزارش مرکز حقوق بشر ایران. دست‌کم ۱۷ کودک در میان جان‌باختگان بودند. شمار واقعی بیشتر است.
آمر این کشتار خودِ جمهوری اسلامی است. چهار سال گذشته و هنوز هیچ‌کس برای این کشتار در برابر دادگاه پاسخ نداده است.
عفو بین‌الملل در ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ سرکوب این خیزش را جنایت علیه بشریت، از جمله آزار و تعقیب مردم بلوچ، دانست و ۸۷ مقام جمهوری اسلامی را که باید تحت تحقیق کیفری قرار گیرند نام برد. این جمع‌بندی به چهار سال ابهام‌سازی پایان می‌دهد: زاهدان کشتاری دولتی بود.
درنا بر یک اصل روشن ایستاده است: عدالت برای بلوچستان، عدالت برای همه‌ی ایران است. برابری همه‌ی شهروندان ایران در برابر قانون، از هر منطقه، زبان و باوری، شرط گذار دموکراتیکی است که برای آن کار می‌کنیم. گذاری که زاهدان را بی‌حقیقت و بی‌جبران رها کند، همان بی‌عدالتی را تکرار می‌کند که می‌خواهد از آن عبور کند. ما عدالت می‌خواهیم، نه انتقام: حقیقت، پاسخ‌گویی، جبران.
این عدالت نباید منتظر بماند. درنا از این‌ها می‌خواهد:
- از دولت‌های اروپایی، که در مجمع عمومی سازمان ملل از ایجاد سازوکار بین‌المللی پاسخ‌گویی کیفری درباره‌ی ایران، که عفو بین‌الملل خواستار آن است، پشتیبانی کنند؛
- از دادستان‌های صلاحیت‌دار اروپایی، که بر پایه‌ی صلاحیت قضایی جهانی درباره‌ی کشتار زاهدان تحقیقات ساختاری آغاز کنند و از فهرست مقام‌هایی که عفو بین‌الملل شناسایی کرده بهره بگیرند؛
- از شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها، که تصاویر مستند زاهدان را که مدرک جنایت‌اند حفظ کنند؛
- و از همه، که دادخواست عفو بین‌الملل برای سازوکار عدالت بین‌المللی درباره‌ی ایران را امضا کنند و به اشتراک بگذارند.
نه فراموش می‌کنیم، نه می‌بخشیم. عدالت بین‌المللی می‌خواهیم.
منابع: عفو بین‌الملل (گزارش ۲۵ شهریور ۱۴۰۵)؛ حال‌وش؛ کمپین فعالین بلوچ؛ هرانا؛ مرکز حقوق بشر ایران. تصاویر آرشیوی: حال‌وش.